ولایت کابل

ولایت کابل یکی از ولایت‌های کشور افغانستان است که با ولایت‌های لوگر، وردک، پروان و ننگرهار هم‌مرز است. مرکز آن شهر کابل و پایتخت کشور افغانستان است. مردم ولایت کابل ترکیبی از فارسی‌زبانان و پشتوزبانان می‌باشند. آنان غالباً مسلمان هستند و تعدادی از سیک‌ها نیز در این ولایت، به‌ویژه در مرکز آن، اقامت دارند. اکثریت مردم کابل را فارسی‌زبانان تشکیل می‌دهند.

رشته‌کوه‌های پغمان در غرب، کوه قوریغ در جنوب غرب، کوه شیردروازه، آسمایی و علی‌آباد در مرکز، کوه صافی در شمال شرق و سلسله‌های جنوب شرق بگرامی، شینه، لته‌بند و تنگ غارو، کوه‌های مهم ولایت کابل را تشکیل می‌دهند. تپه بی‌بی‌مهرو، تپه مرنجان، تپه تاج‌بیک، قلعه بلند و کلوله‌پشته از همواری اراضی می‌کاهد. بلندترین قله ولایت، یعنی کوه پغمان ۴۷۰۰ متر ارتفاع دارد و بلندی دیگر کوه‌های این ولایت از ۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰ متر است. باقی اراضی هموار کابل، دارای خاک‌های رسوبی قابل کشاورزی است. اقلیم کابل بیشتر خشک است و سطح سالانه باران در ماه‌های حمل و ثور (فروردین و اردیبهشت) ۴۰۰ میلی‌متر می‌باشد. در زمستان درجه حرارت بین منفی ۱۵ و منفی ۲۰ درجه سانتی‌گراد و در تابستان بین ۱۵+ و ۳۸+ درجه سانتی‌گراد می‌رسد.

کابل یک رودخانه دارد که به نام «دریای کابل» یاد می‌شود و از کوه‌های پغمان سرچشمه می‌گیرد. منابع عایداتی ولایت عبارت‌اند از: زراعت، مالداری، تجارت، خدمات اجتماعی و صنایع. محصولات عمده زراعتی این ولایت را گندم، جو و ماش تشکیل می‌دهد. در بخش باغات، بهترین محصولات، انگور است. حبوبات، خاصتاً گندم و کچالو، محصولات عمده ولایت محسوب می‌گردد.

ولسوالی‌های کابل

پهناوری ولایت کابل ۴٬۵۵۸ کیلومتر مربع است و بر اساس معلومات اداره احصائیه مرکزی در سال ۱۳۹۸ خورشیدی، در حدود ۵ میلیون جمعیت دارد.

واحدهای اداری ولایت کابل

ولایت کابل از لحاظ تشکیلات اداری، ۱۰۵۳ قریه و ۱۴ ولسوالی دارد. شهر کابل به ۲۲ ناحیه تقسیم شده که به شرح زیر است:

۱. مرکز ولایت کابل:

مرکز ولایت کابل یا شهر کابل دارای ۲۲ ناحیه مختلف می‌باشد که در این اواخر، تعدادی از قریه‌جات هم‌جوار شهر کابل نیز شامل شهر کابل گردیده است؛ به‌طور مثال اکثر قریه‌جات علاقه‌داری چهاردهی، قریه‌جات زیادی از ولسوالی ده‌سبز، تعدادی از قریه‌جات ولسوالی بگرامی و ولسوالی پغمان شامل نواحی شهر کابل گردیده است. چهاردهی بخش اعظمی از شهر کابل را تشکیل می‌دهد که به طرف غرب و جنوب‌غرب کابل موقعیت داشته و از طرف شرق به سلسله‌کوه‌های شیردروازه و پل آرتل، از طرف جنوب گذشته از دامنه تپه تاج‌بیک، کوه قوریغ و للندر، از طرف غرب به قلعه قاضی و مرغ‌گیران و از طرف شمال به ده‌بوری، فاضل‌بیک و قلعه کاشف حدود دارد. چهاردهی در زمان سلطنت محمدظاهرشاه، حیثیت یک ولسوالی مستقل را به خود گرفت و سپس مربوط شهر کابل گردید که حالا تمام این ساحات به پنج ناحیه تقسیم گردیده است.

۲. ولسوالی خاک جبار:

خاک جبار یکی از ولسوالی‌های ولایت کابل بوده و نزدیک به ۷۵ هزار نفر جمعیت دارد که مرکز این ولسوالی، خاک جبار است. در ولسوالی خاک جبار، قریه‌جات مهم ذیل شامل می‌باشد: کړوخیل، چکری، ملنگ، خُردکابل، گرگ‌میدان، تغرعلیا، ملک‌خیل، خروټی، تغرسفلی، دوران‌خیل، چنار، ناتوخیل، ملاعمر، څوکی.

۳. ولسوالی سروبی:
سروبی یکی از ولسوالی‌های ولایت کابل است که مرکز آن در شهر سروبی قرار دارد و در مسیر جاده کابل-جلال‌آباد واقع شده است. طرف شرق و شمال‌شرق آن ولایت لغمان، طرف شمال و شمال‌غرب آن ولایت کاپیسا، طرف غرب آن ولسوالی ده‌سبز، طرف جنوب‌غرب آن ولسوالی‌های خاک‌جبار و بگرامی، و طرف جنوب آن ولسوالی حصارک غلجایی واقع است. در سروبی سه فابریکه‌ تولید برق (ماهیپر، نغلو و سروبی) وجود دارد. قریه‌جات مهم ولسوالی سروبی عبارت‌اند از: قلعه کلان، لکرلام، نغلو، یخدنه، سلام‌خیل، جگدلک، چشمه دکه، حسین‌خیل، گاز، گوگا منډه، کوټګۍ، ښويندۍ، وکه، رودبار، قریه سروبی، تیزین خاص، جلبی، سید میا رسول‌بابا، مرغی‌چشمه کرم، قُل آهنگران، شامک ملاخیل، قلعه حسن، زرنده، گردی‌مرغه، قلعه جانان جروی، جروی و شیراب.

۴. ولسوالی ده‌سبز:
ولسوالی ده‌سبز یکی از ولسوالی‌های کابل بوده که ۴۶۶ کیلومتر مربع مساحت دارد. این ولسوالی ۱۵ الی ۲۰ کیلومتر از مرکز فاصله داشته و مرکز آن در «تره‌خیل» است. ولسوالی ده‌سبز دارای ۵۸ قریه است و قریه‌جات مشهور آن شامل موارد زیر است: تره‌خیل، چهارقلعه، ده‌خداداد، ده‌یحیی، خواجه‌بغرا، خواجه‌چاشت، هودخیل، وزیرآباد، پای‌منار، بختیاران، قلعه شاه‌محمد، کوته‌ها، ده‌سبز خاص، قابل‌بای، کته‌چای، شیخو، سنگ‌آب، بندی‌خانه، جارو، آب‌دره، ناوه، قلعه رستم، قلعه غلام‌قادر، شوراب، تنگ غارو، کته‌خیل، پل‌چرخی، خواجه‌رواش، بابه‌قچقار، هزاره‌بغل، علی‌خیل، قلعه میدان، سیدحسین خروټی، سرگی، اخ‌بندی، خواجه‌غار، قلعه گل‌محمد، سه‌قلعه و قلعه میرزا زاهد.

۵. ولسوالی بگرامی:
ولسوالی بگرامی در قسمت مرکزی ولایت کابل قرار دارد. مرکز ولسوالی، شهر بگرامی است که تقریباً ۱۵ کیلومتر از شهر کابل فاصله دارد. در ولسوالی بگرامی، قریه‌جات مهم زیر شامل هستند: حسین‌خیل، کمری، قلعه آدم‌خان، کاریزها، قلعه را‌باز، شینه، قریه بگرامی، نوآباد، قلعه حسن‌خان سفلی، بتخاک، سهاک، قلعه احمدخان، قلعه حسن‌خان علیای نیازی، مموزایی، شیوکی، الوخیل و ولایتی.

۶. ولسوالی کلکان:
ولسوالی کلکان در بخش شمالی ولایت کابل قرار دارد. این ولسوالی از غرب به ولسوالی گلدره، از شمال به قره‌باغ، از شرق به ده‌سبز و از جنوب به میربچه‌کوت منتهی می‌شود و مرکز آن «ده‌کلکان» است که در قسمت مرکزی ولسوالی موقعیت دارد. قریه‌جات مشهور ولسوالی کلکان شامل موارد زیر است: زمه، قچی، کوچی، کلکان، کارنده، مشوانی سفلی، صوفیان کارنده، بوینقره، چارتوت، آغاسرای، بازاری، قلعه خواجه، فلمچاق، قلعه پیرک، قلعه احمدخان، دوبر‌ی، باپوشی، قلعه فرهاد، چویبار، مشوانی علیا، قلعه یخچک، صدآباد، مغل‌بیک، قناعت سادات، قناعت خودی‌نظر و جوشادی.

۷. ولسوالی قره‌باغ:
قره‌باغ یکی از ولسوالی‌های ولایت کابل بوده و مرکز آن قره‌باغ است. قریه‌جات مشهور این ولسوالی شامل موارد زیر است: قریه لنگر، الر، قلعه فیض، قلعه گذر، قلعه قاضی، قره‌باغ یوسفی، قریه کاریز، قلعه شاهی، نهرکلان، قلعه جعفر، باغ‌عارق سفلی، سرداربیک، قره‌قل، سبزسنگ، میان‌جوی، باغ‌عارق علیا، پیتاوه، استرگیچ، جارچی، باغ‌علم، دمه‌خواجه، میرخان و قریه موسی‌زایی.

۸. ولسوالی شکردره:
شکردره بزرگ‌ترین ولسوالی ولایت کابل از نگاه جمعیت و وسعت است که در قسمت شمالی شهر کابل موقعیت دارد و مرکز آن نیز شکردره است. کار ساخت بند برق «شاه‌عروس» و احداث دو کانال چپ و راست آن، در سال ۱۳۹۲ خورشیدی در این ولسوالی آغاز شد. قریه‌جات مهم ولسوالی شکردره عبارت‌اند از: ده‌نو، راست‌دره، چپ‌دره، کوچکی، قلعه وزیر، دولانه، قلعه مرادبیگ، قلعه دانشمند، حاجی‌بخشی، سیاب‌قلی، بیدک گلدره، ده‌بالای گلدره، قریه بهزادی، کاریز علیا و سفلی، الفوی، بایلعل‌خیل، آقای علی‌خواجه، حاجی‌بیگ، آقای علی شیخو، قریه جان‌شاه، قریه سلیمان، قریه سرخ‌بلندی، قریه مومن، قریه التفات، قریه غزه، قلم‌انداز اقوام کوچی و بیچ‌خیل.

۹. ولسوالی استالف:
استالف یکی از ولسوالی‌های ولایت کابل است که مردم آن اکثراً به پیشه دهقانی اشتغال دارند و از صنایع معروف آن می‌توان به کلالی و چرم‌دوزی اشاره کرد. از بزرگان استالف می‌توان از ملک سید احمدخان ملک‌زاده، ملک میراحمد و خانواده‌های نبی‌یار و سادات (مانند جناب افندی آغا، غنی‌جان آغا و دیگران) نام برد. جاهای دیدنی استالف عبارت‌اند از: تخت استالف، دره استالف، زیارت ایشان صاحب و تپه معروف به «قلندر» در شورآبه. در ولسوالی استالف ۲۷ قریه شامل است: حسن‌دره، بوستان، مته‌خیل فرزه، ده‌نو، حسن‌خیل، قلعه میرزا، قلعه کریم، کاردگری، باغ شیخ، میدان رئیس، دره استالف، غنداب، محله غنداب، بالاده، خواجه میرک، کلالان، پایان‌ده فرزه، میر افغان، قلعه سید میرو، زرگران، قلعه میرا، قلعه مصلی، گراره، خواجه حسن، قلعه سیم، سرخان‌خیل، صلاح‌خیل و قلعه خیار.

۱۰. ولسوالی پغمان:
ولسوالی پغمان یکی از ولسوالی‌های ولایت کابل است که فاصله آن از مرکز شهر (چهارراهی پشتونستان) ۲۵ کیلومتر است. این منطقه دو دره تفریحی و مشهور به نام‌های «دره پغمان» و «دره پشه‌ای» دارد که بسیار سرسبز هستند. دره پغمان خود شامل دو دره کوچک به نام‌های «دره خوشک» و «دره چپ» است. دریای کابل از همین دره سرچشمه می‌گیرد که در کتاب‌ها به نام «دره اونی پغمان» ذکر شده است. در مرکز پغمان، با فاصله ۳ کیلومتری، تپه‌ای وجود دارد که به «تپه پغمان» معروف است و از مکان‌های تفریحی محسوب می‌شود. قریه‌جات مهم ولسوالی پغمان عبارت‌اند از: مرغ‌گیران، عیسی‌خیل، زرشخ، بیک‌توت، چندل‌بای، پراچی، ارغنده سفلی، کاریزک، پشه‌ای پغمان، خواجه لکن، خال‌داری، ارغند‌ی علیا، چهل‌تن، قلعه ملک، ویشته، دره زرگر، سموچک، قلعه حکیم، خواجه مسافر، قرغه، ده‌ارباب، ده‌پنبه، دوده مست، کشک علیا و سفلی، کمانگر، محمدخیل، ده‌عریان، نبات، ناجوی و خواجه محمد قرغه.

۱۱. ولسوالی چهارآسیاب:
چهارآسیاب یکی از ولسوالی‌های ولایت کابل است که مرکز آن در «قلعه نعیم» می‌باشد. پروژه بند شاه‌توت این ولسوالی نیز طراحی شده است. قریه‌جات مهم ولسوالی چهارآسیاب عبارت‌اند از: چهل‌دختران، الیاس‌خیل، تنگی سیدان، رحمت‌آباد، الوخیل، ده‌کلان، قریه لغمان، سیاه‌جوی، ستارخان، سوریوند، کته‌سنگ، میاخیل، پاینده‌خیل، حاجی‌خیل، قریه چارسوق، آهنگران، قلعه عبدالرئوف، معین‌خیل، سیدخیل، قشلان، عباس‌قلی، قلعه کهنه، دشتک علیا، گرگاب، قریه تاجکیه، قریه گلزار، قلعه نعیم، قلعه رشید، قلعه جفار، حق‌داد، بالاکوه، بالا‌قلعه، کنداله، قلعه ملک، چارسوق، قلعه جرنیل، قلعه نو، خیرآباد، نونیاز، شاه‌توت، ریشخور، قلعه طوفان، قلعه عطا، یحیی‌خیل، قلعه ترین، تنگی ده‌کلان، حاجی ملنگ، للندر، میراخور، قلعه محمد عزیز، قلعه افغانیه، قلعه محددین و طاهرخیل.

۱۲. ولسوالی میربچه‌کوت:
میربچه‌کوت یکی از ولسوالی‌های ولایت کابل و مرکز آن میربچه‌کوت است که در شمال ولایت کابل واقع شده است. قریه‌جات مشهور این ولسوالی عبارت‌اند از: مارکی، ده‌میر و قلوغ، دکوی سفلی، ده‌سقی سفلی، لچکان، سرای خواجه، گذر میوه خاتون، شیخان بقابیگ، خواجه‌گیان، بابه‌قچقار، بالاده لچکان، دکوی علیا، اراضی شیخان، آسیاب و چرمگر، ده‌سقی علیا و جویبار.

۱۳. ولسوالی موسهی:
ولسوالی موسهی یکی از ولسوالی‌های ولایت کابل است که در ۳۰ کیلومتری مرکز شهر قرار دارد و مرکز آن موسهی می‌باشد. در این ولسوالی، دو لیسه و پنج مکتب ابتدائیه فعال است.

۱۴. ولسوالی فرزه:
ولسوالی فرزه یکی از ولسوالی‌های ولایت کابل با مساحت ۵۰۰ کیلومتر مربع است که مرکز آن در «ده‌نو» قرار دارد. این ولسوالی در حدود ۲۵ کیلومتری شهر کابل واقع شده و تقریباً ۳۰ درصد اهالی آن از طریق زراعت امرار معاش می‌کنند. قریه‌جات مشهور ولسوالی فرزه عبارت‌اند از: مصلی، دره گل، قول شاه‌ناصر، قلعه میرزا، زرگران، بغل دره، میر افغان، قریه سلیم‌خان و سرورچینه.

۱۵. ولسوالی گلدره:
ولسوالی گلدره یکی از ولسوالی‌های ولایت کابل است که در فاصله ۲۰ کیلومتری شمال کابل واقع شده است. موقعیت جغرافیایی آن چنین است: از شمال به ولسوالی فرزه، از جنوب به ولسوالی شکردره، از غرب به سلسله‌کوه‌های بابا (که پشت آن مناطق وند و قوتندر ولسوالی سرخ‌پارسا قرار دارد) و از شرق به مناطق گذر، سه‌آب و بخشی از ولسوالی میربچه‌کوت محدود می‌شود. دریای گلدره این منطقه را به دو قسمت تقسیم کرده و آب فراوانی دارد که از همان سلسله‌کوه‌ها سرچشمه می‌گیرد؛ دو رودخانه کوچک دیگر نیز از راست و چپ در یک نقطه به هم می‌پیوندند. قریه‌جات مشهور ولسوالی گلدره عبارت‌اند از: دره کلان، شاهمیر، باغ شادی، سنگ‌شانده، ملک‌آغا، کلتری، قلعه نیاز، قلعه جبار، سلمان‌خیل، قلعه لعل، حبیب‌خیل، دلیرخیل، قول صیفل، باغ وفا، پنج‌گداره، قلعه فرمان، خواجه‌خیل، قل نعمت، رضاخیل، اعظم‌خیل، ده‌عرب‌ها، قلعه قاضی، قل افغان و جلوانی.