کم‌کاری شاعران قدرتمند یکی از عوامل رواج ابتذال در شعر
دومین نشست «سه‌شنبه‌ها با کتاب افغانستان» به کوشش «خانه کتاب صبح امید»، روز سه‌شنبه ۲ دلو/ بهمن ۱۳۹۷ و با حضور «محمدمحسن سعیدی»، سراینده‌ی مجموعه شعر «سیپاره منم» و دیگر شاعران و نویسندگان، در مجتمع ناشران شهر قم برگزار شد.
در این نشست، محمدمحسن سعیدی، شاعر پیشگام و شناخته‌شده‌ی مهاجر، با محوریت مجموعه شعر «سیپاره منم» به بررسی موضوع «ابتذال در شعر» پرداخت. وی بحث ابتذال را یک بحث مشترک در تمامی هنرها دانست و افزود: «ابتذال در هنر، شامل ابتذال در شعر نیز می‌شود؛ هم از جهت اوصافی که برای مبتذل می‌شناسیم و هم علل و عوامل و زمینه‌هایی که منجر به تولید اثر هنری مبتذل می‌شود.»
سراینده‌ی مجموعه شعر «سیپاره منم»، بحث از ابتذال را یک بحث دامنه‌دار تاریخی، با تاریخی به درازای تاریخ ادبیات معرفی کرد و در مفهوم‌شناسی‌اش گفت: «درباره‌ی مفهوم ابتذال غالباً یک برداشت بسیار دم‌دستی وجود دارد و در مقابلش یک برداشت جامع‌تر و درست‌تر است. در برداشت غالب وقتی از ابتذال می‌گوییم، مردم آثار مربوط به مسائل اخلاقی و جنسی را می‌فهمند؛ در صورتی که لزوماً ابتذال این نیست و همان‌طور که از خود کلمه‌ی ابتذال می‌فهمیم، ابتذال به تعبیر امروزی یعنی یک چیز نازل و بی‌ارزش؛ یعنی ارائه‌ی کار نازل و دم‌دستی و پیش‌پاافتاده در هنر و شعر.»
او ابتذال را نسبی دانست و گفت: «معنی ابتذال به دیدگاه‌های افراد بستگی پیدا می‌کند و ممکن است در مورد تعداد کمی از آثار به اتفاق نظر برسیم که مبتذل هستند؛ مخصوصاً خود ارائه‌دهنده‌ی اثر ممکن است هیچ‌وقت نپذیرد کارش مبتذل است. ابتذال نسبی است و درجات و ابعاد مختلفی دارد و گاهی به موضوع برمی‌گردد و گاهی به سبک و گاهی به اندیشه.»
سعیدی شخصیت هنرمند را در پیوند نزدیک و تنگاتنگ با اثر هنری قلمداد کرد و اظهار داشت: «نمی‌شود اثر مبتذل را از شخص جدا کرد! بالاخره این شخص یا کار را جدی نمی‌گیرد یا توانایی ارائه‌ی یک کار جدی را ندارد؛ از این دو حال خارج نیست و به‌این‌تریب اثر مبتذل ارائه می‌کند.»
سراینده‌ی مجموعه شعر «غم عزیز» در توضیح این ارتباط افزود: «یک وقت است شاعر یا نویسنده یا هر هنرمندی عمق فکری ندارد و به دنیا نگاه سطحی دارد. این آدم ممکن است از لحاظ زبان و تکنیک هم کارش خیلی قوی باشد، ولی کارش از لحاظ دید و اندیشه مبتذل درآید؛ ممکن است موضوعاتی که انتخاب می‌کند، موضوعات خیلی سطحی و دم‌دستی باشند. در واقع توان فکری‌اش نمی‌کشد که کار عمیق و ارزشمند ارائه کند. یک بار هم هست که هنرمند توانش را دارد، اما تحت تأثیر خواست و سلیقه‌ی مخاطب و برای خوشایند مردم، شعر سطحی ارائه کند و شروع به ارزان‌فروشی و فراوان‌فروشی نماید.»
داور بخش ویژه‌ی افغانستان در یازدهمین جشنواره‌ی بین‌المللی شعر فجر، بر سطحی بودن و عمیق نبودن اثر مبتذل تأکید کرد و گفت: «کار مبتذل کار عمیقی نیست و یکی از خصوصیاتش سطحی بودن است. به هر موضوعی که می‌پردازد سطحی برخورد می‌کند و معمولاً موضوعات دم‌دستی را انتخاب می‌کند و گاهی هم دوست دارد درباره‌ی هر چیزی حرف بزند و حضور داشته باشد.»
وی درباره‌ی نقش شاعران و هنرمندان در ترویج ابتذال هنری گفت: «یکی از عوامل دیگر ابتذال در شعر این است که شعرای قدرتمند کم‌کار شده‌اند و شعر مناسب روز و متناسب با دردهای مردم ــ که هم قدرتمند باشد و هم منعکس‌کننده‌ی دردهای مردم ــ نمی‌گویند، یا کم می‌گویند، و یا به زبانی می‌گویند که بدنه‌ی اصلی اجتماع و مخاطبان عادی نمی‌فهمند. به‌این‌ترتیب، بازار خالی می‌ماند و بازار که خالی ماند کسانی وارد می‌شوند که حرفه‌ای و قدرتمند نیستند، شاعر نیستند، شاعرنما هستند و کارهایی تولید می‌کنند که از لحاظ هنری بسیار مبتذل است ولی مردم با آن‌ها ارتباط برقرار می‌کنند. اینجا می‌توان تقصیر را به گردن شاعران قدرتمندی انداخت که کم‌کاری می‌کنند یا خیلی سیاست تمایز (تمایز به معنی کیفیت بالا) را در پیش گرفته‌اند، به‌شکلی که حرفشان را جز یک تعداد معدود و انگشت‌شمار، کسان دیگر نمی‌فهمند.»
این شاعر و منتقد، نقش عامل یادشده را در ابتذال بازار شعر بسیار مهم و تأثیرگذار دانست و گفت: «بر همین اساس، اولاً مجموعه‌های شعر فاخر خیلی کم است و ثانیاً مخاطبانشان فقط شاعران هستند؛ به‌طوری که تولیدکننده‌ی کتاب شعر هم شاعر است و مصرف‌کننده‌اش هم شاعر؛ از مجموعه‌ی شعرا بیرون نمی‌رود. این باعث می‌شود کسانی بیایند و به‌جای آن‌ها شعرهایی با کیفیت نازل و پایین و سطحی به مخاطبان عمومی ارائه کنند؛ شعری که نه زبان درست، نه ساختار درست، نه عاطفه و نه اندیشه‌ی عمیقی ندارد و فقط به تناسب روز و پسند یک تعداد عام و شبه‌عام ارائه می‌کنند.»
